Beginexamen, een onbekend Fins paradigma?

Het is weer zover: het centraal schriftelijk eindexamen. Veel inspanning wordt geleverd om van middelbare school af te zijn. Het is niet voor niets een eindexamen waarna de middelbare school is volbracht en gedaan. Veel geslaagden verzuchten nooit meer wiskunde te hoeven doen, ze hangen de tas aan de vlaggenmast en gooien boeken ritueel op de barbecue. Om vervolgens de  grote vakantie vieren om in september erachter te komen dat alles vergeten is en de studie toch wel anders en moeilijker is dan gedacht.

Enkele weken geleden hoorde ik een interview op bnr. Iemand die in Finland op de middelbare school heeft gezeten werd gevraagd naar een verschil met de Nederlandse situatie. Iedere leraar heeft daar een mastertitel, maar dat weten we nu wel. Een ander verschil is het toelatingsexamen voor hoger onderwijs.

Huh? Een toelatingsexamen voor hbo of universiteit? Het eindexamen is toch voldoende voor toegang tot het hoger onderwijs? Rare jongens hoor, die Finnen. Ze willen niet toetsen tijdens basis- en voortgezet onderwijs maar ze hebben wel een examen voor toelating  tot universiteit of hogeschool.

De geïnterviewde noemde een aantal effecten. Iedereen wordt aangespoord het beste uit zichzelf te halen. Er is geen plaats voor een zesjescultuur. Simpelweg omdat een vijf-en-een-half-is-ook-goed-genoeg geen toegang geeft tot hoger onderwijs. Ten tweede zijn scholieren  maanden vooraf al druk aan het studeren voor het toelatingsexamen. Een studiekeuze is daar niet gebaseerd op een middagje studiekeuzetestjes invullen.

Hoe meer ik erover nadenk, hoe meer ik meen dat het een briljante en verfrissende visie op toetsen is. In plaats van toetsen te zien als afsluiting van een periode, schooltype of vak, wordt een toets gebruikt voor toelating tot een schooltype of vak. Ik denk dat dat een belangrijk aspect is van het Finse paradigma. En ik hoor niemand daar over. Alsof het niet belangrijk is.

Voor zover ik weet zijn toetsen bedoeld om het leerproces te bevorderen door middel van een diagnose op basis waarvan feedback wordt gegeven. Deze toetsing wordt formatief genoemd en leidt niet tot een cijfer. Of toetsen zijn bedoeld om te selecteren of diploma’s te geven door middel van beoordeling van wat geleerd is. Deze toetsing wordt summatief genoemd en leidt tot een cijfer.

Maar stel nu dat examens niet worden afgenomen om het geleerde te beoordelen voor een middelbare schooldiploma of om te selecteren voor een schooltype. Stel dat examens worden afgenomen om te beoordelen of een leerling of student voldoende kan en weet om naar het vervolgonderwijs naar keuze te gaan. Een toelatingsexamen, of beginexamen zogezegd, in plaats van een eindexamen.

Ik denk dat dit heel veel zal veranderen, voor het hoger en voortgezet onderwijs. 

Norm wordt leerstof i.p.v. toetsen halen

Indien een vak wordt afgesloten met een summatieve toets zullen leerlingen leren om de toets. De motivatie om te leren waar het om gaat is afwezig. Ik hoor vaak: “Moet ik dit weten voor de toets?  Zo nee dan ga ik het niet leren ook.” Met minimale inspanning wordt het doel bereikt. Ik kan ze dat niet kwalijk nemen, het systeem is nu eenmaal zo dat slagen voor de toets het doel is.  Daarom zou het volgens mij een grote verbetering kunnen zijn als een toets niet meer norm is voor het geleerde, maar norm is voor voorbereiding tot leren.

Geleverde inspanning en exclusiviteit werkt motiverend

Als docent aan post-hbo-opleidingen verzorg ik onderwijs aan zogenoemde ‘instapmodules’. Studenten die met werkervaring en cursussen geen bachelorgraad hebben zijn officieel niet toegelaten, dus die dienen een instapmodule te volgen. De inhoud is op maat en voor velen pittig. Voor de toets wordt geleerd en geploeterd, en zodra de toets gehaald is begint men vol vertrouwen aan het post-hbo-onderwijs. Men heeft vertrouwen en een positief zelfbeeld gekregen omdat aangetoond is dat het niveau van de kennis en vaardigheden voldoende is. Men is ook gemotiveerd vanwege de exclusiviteit, het gevoel tot de ‘happy few’ toegelaten studenten te behoren. Als docent ervaar ik als voordeel dat ik het tijdens het vervolgonderwijs zonder enige discussie kan voortbouwen op de vooraf getoetste kennis en vaardigheden. Sommige studenten knikken vaak enthousiast: “Ja, dat weten wij nog!”

Kortom, zodra het niet meer vanzelfsprekend is om toegelaten te zijn tot een studie en een leerling zich eerst dient in te spannen en te bewijzen  zal na slagen van een toelatingsexamen de leerling gemotiveerder zijn omdat ze zich tot de ‘happy few’ rekenen en het geleerde zal onthouden omdat het duidelijk relevant is voor de toekomst.

Hoger rendement en niveau door goede aansluiting en homogene groepen

Een opleiding, dezelfde waaraan ik als docent verbonden ben maar dan aan een andere hogeschool, heeft een numerus fixus moeten instellen vanwege beperkte capaciteit. Het gevolg is dat degenen die zich daar inschrijven zich heel goed georiënteerd hebben en dus een heel gemotiveerde keuze hebben gemaakt. Ze selecteren zichzelf. Het rendement van die opleiding is na invoering van de numerus fixus significant gestegen.

Motivatie is overigens niet allesbepalend voor rendement. Ook de juiste kennis en vaardigheden zijn noodzakelijk. Iedereen met een mbo-4, havo of vwo-diploma kan zich inschrijven op een hbo-opleiding. Ik zie vaak mbo-ers uitvallen omdat de basiskennis niet op voldoende niveau is. Dat is demotiverend. In het huidige systeem wordt deze groep uit het hoger onderwijs geselecteerd tijdens de propedeuse. En dat is jammer. Door een toelatingsexamen is het benodigde kennisniveau bij diverse instroom gelijk, en vindt uitval ‘voor de poort’ plaats zonder consequenties.

Als de instroom homogeen is doordat degenen met onvoldoende motivatie en basiskennis niet worden toegelaten, kunnen de hogeronderwijsopleidingen meer en dieper op de stof ingaan. Ofwel, het niveau kan stijgen.

Zal dit realiteit worden?

Ik denk het niet.

In de huidige Nederlandse cultuur van meten-is-weten-en-regelen en outputfinanciering zijn toetsen en examens een schijnbaar onmisbaar instrument om kwaliteit van onderwijs en docenten,  kennisniveau van leerlingen en  onderwijsrendementen van scholen te meten. Het eindexamen en profielen, de cito-toets en selectie na basisonderwijs zijn de heilige norm.

Maar wie weet?

This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Beginexamen, een onbekend Fins paradigma?

  1. Jacques verschuren says:

    Ook het onderwijs in Estland is zo ingericht. Bovendien wordt de keuze voor een
    vervolgopleiding pas na klas 9 (16 jaar ) gemaakt…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *